Энд цуглуулсан асуулт бол Солонгос хэл сурч буй хүмүүсийн бодит байдалд хамгийн олон асуудаг зүйлс юм. Дүрмийг цээжлэхээс илүү 'ямар нөхцөл байдалд тэр үгийг хэрэглэдэг вэ' гэдгээр хандвал шийдэгддэг.
Энэ бол Солонгос хэл сурагчдын хамгийн олон асуудаг асуулт. Хоёр гурван дүрмээр цэгцлэгддэггүй, харин өгүүлбэр юу хэлэхийг оролдож байгаагаас шалтгаалж ялгагдана.
'이/가' -г шинээр гарч ирж буй мэдээлэл эсвэл 'хэн хийсэн бэ'-г яг таг зааж заасан үед хэрэглэнэ. '은/는' -ийг аль хэдийн мэдэж буй зүйлийг сэдэв болгох, эсвэл өөр зүйлтэй харьцуулах үед хэрэглэнэ.
Хамгийн ойлгомжтой мэдрэмж хариултаас гардаг. '누가 왔어요? (Хэн ирэв?)' гэдэгт '민수가 왔어요 (Минсу ирлээ)' гэж хариулна — асуугдаж буй нь 'хэн' учраас '이/가' хэрэглэнэ. Харин '민수는 뭐 해요? (Минсу юу хийж байна?)' шиг Минсу аль хэдийн сэдэв бол '은/는' хэрэглэнэ.
| Нөхцөл байдал | Хэрэглэх тийн ялгал | Жишээ |
|---|---|---|
| Анх удаа гарч буй зүйл | 이/가 | 옛날에 한 할머니가 살았어요 (Эрт урьд цагт нэгэн эмгэн амьдарч байжээ) |
| Аль хэдийн гарсан зүйл (сэдэв) | 은/는 | 그 할머니는 마음이 착했어요 (Тэр эмгэн зөөлөн сэтгэлтэй байсан) |
| 'Хэн' гэдэгт өгсөн хариулт | 이/가 | 누가 했어요? — 제가 했어요 (Хэн хийв? — Би хийсэн) |
| Хоёрыг харьцуулах | 은/는 | 형은 키가 크고 동생은 작아요 (Ах өндөр, дүү намхан) |
| Дэд өгүүлбэр доторх өгүүлэгдэхүүн | 이/가 | 비가 와서 못 갔어요 (Бороо орсон учир явж чадаагүй) |
'저는 김민수입니다 (Би бол Ким Минсу)' гэж өөрийгөө танилцуулж эхэлдэг шалтгаан ч адилхан — өөрийгөө сэдэв болгож буй үг учраас. '제가 김민수입니다' гэвэл олон хүний дундаас яг би тэр хүн мөн гэж заасан утгатай болно.
Өдөр тутмын харилцан яриманд тийн ялгалыг орхисон ч утга ойлгогддог учраас. '밥 먹었어? (Хоол идсэн үү?)' гэдэг нь '밥을 먹었어?'-с '을' хасагдсан хэлбэр юм.
Орхиж болдог нь агуулгаас үүрэг нь тодорхой байх үед. '을/를' болон '이/가' байнга орхигддог ч, '에게·에서·으로' шиг утгыг тодорхойлдог тийн ялгалыг хасвал утга өөрчлөгддөг тул орхидоггүй.
Гэхдээ TOPIK бичихэд орхиж болохгүй. 51-54-р асуулт нь бичгийн хэлний стандартаар дүгнэгддэг тул тийн ялгалыг бүрэн тавьсан төгс өгүүлбэр бичих ёстой.
'해요체 (хэё хэлбэр)' нэгийг л сайн эзэмшвэл ихэнх нөхцөл байдал шийдэгдэнэ. Танихгүй хүнд хамгийн аюулгүй ярианы хэв маяг юм.
'합니다체 (-습니다, хамнида хэлбэр)'-ийг илтгэл, мэдээ, цэрэг, албан бичиг шиг ёс жаяг шаардсан газарт хэрэглэнэ. TOPIK бичих 51-54-р асуулт ч мөн энэ хэлбэрт хамаарна.
반말 (-아/어, дотно хэлбэр)-ыг ойр найз эсвэл насаар доод хүнд л хэрэглэнэ. Анх удаа уулзсан хүнд дотно хэлбэрээр ярьвал нөгөө хүн дургүйцэж болзошгүй тул харилцагч эхлээд '말 놓자 (дотно ярья)' гэж санал болгохоос өмнө хэрэглэхгүй байх нь аюулгүй.
| Ярианы хэв маяг | Жишээ | Хэрэглэх газар |
|---|---|---|
| 합니다체 | 감사합니다 (баярлалаа) / 하겠습니다 (хийе) | Илтгэл · албан бичиг · TOPIK бичих |
| 해요체 | 감사해요 (баярлалаа) / 할게요 (хийе) | Өдөр тутмын хүндэтгэл — хамгийн аюулгүй |
| 반말 | 고마워 (баярлалаа) / 할게 (хийе) | Ойр найз · насаар доод |
Хүндэтгэлийн үгэнд харилцагчийг өргөмжлөх (ярианы хэв маяг) болон өгүүлэгдэхүүнийг өргөмжлөх (-시-) гэсэн хоёр тусдаа зүйл байдаг. '사장님이 오셨어요 (Захирал ирлээ)' шиг '-시-' нь өгүүлбэрийн гол дүрийг өргөмжилдөг.
Хамгийн чухал ялгаа нь дараа нь ирэх үг юм. '-아/어서'-ийн дараа тушаал, санал болгох хэлбэр орж чадахгүй.
'늦어서 미안해요 (Хоцорсонд уучлаарай)' гэж болно, харин '늦어서 빨리 가세요' буруу. Энэ үед '늦었으니까 빨리 가세요 (Хоцорсон учир хурдан яв)' гэх ёстой.
Дахин нэг зүйл, мэндчилгээ буюу талархал, уучлалт гуйхад ердийн байдлаар '-아/어서'-г хэрэглэнэ — '와 주셔서 감사합니다 (Ирж өгсөнд баярлалаа)' зөв зохистой, '와 주셨으니까 감사합니다' эвгүй сонсогдоно.
| -아/어서 | -(으)니까 | |
|---|---|---|
| Дараа тушаал · санал болгох | Болохгүй | Болно |
| Өнгөрсөн цагийн '-았/었-'-тэй холбогдох | Болохгүй (늦어서 ○ / 늦었어서 ✕) | Болно (늦었으니까) |
| Талархал · уучлалтын мэндчилгээ | Зөв зохистой | Эвгүй |
Өмнөх үйлдэл дараагийн үйлдэлтэй холбогдож байгаа эсэх нь шалгуур болно.
'손을 씻고 밥을 먹었어요 (Гараа угаагаад хоол идсэн)' гэдэг нь хоёр үйлдэл зүгээр дараалан болсон явдал юм. Угаасан гар нь хоол идэхтэй шууд холбогддоггүй.
'의자에 앉아서 책을 읽었어요 (Сандал дээр суугаад ном уншсан)' гэдэг нь суусан байдлаа хадгалсаар уншсан гэсэн үг. Өмнөх үйлдлийн үр дүн дараагийн үйлдлийн нөхцөл болно.
Тиймээс '집에 가서 잤어요 (Гэртээ очоод унтсан)' гэж болно, харин '집에 가고 잤어요' эвгүй сонсогдоно — гэртээ очсон байдалдаа унтдаг учраас.
'-았/었-' нь дууссан явдал, '-고 있었-' нь тухайн үед үргэлжилж байсан явдал юм.
'어제 책을 읽었어요 (Өчигдөр ном уншсан)' гэдэг нь бүгдийг нь уншсан эсвэл уншиж дуусгасан гэсэн утгатай, '어제 책을 읽고 있었어요 (Өчигдөр ном уншиж байсан)' гэдэг нь тодорхой цагт унших явцад байсан гэсэн утгатай.
'-고 있다' нь байдал заадаг тохиолдол ч бий. '안경을 쓰고 있어요 (Нүдний шил зүүсэн байна)' гэдэг нь одоо зүүж буй хөдөлгөөн биш, зүүсэн байдлыг заана. 입다 (өмсөх) · 신다 (өмсөх, гутал) · 쓰다 (зүүх) · 들다 (барих) шиг өмсөх, барих үйл үгс ийм байдаг.
피동 (идэвхгүй хэлбэр) нь 'амсах' явдал, 사동 (захируулах хэлбэр) нь 'хийлгэх' явдал юм.
'문이 열렸다 (Хаалга онгойлоо)' гэдэг нь хаалга онгойгдох явдлыг амссан (идэвхгүй) хэлбэр, '내가 문을 열었다 (Би хаалгыг онгойлгосон)' гэдэг нь би тэгж хийсэн гэсэн үг. '아이에게 옷을 입혔다 (Хүүхдэд хувцас өмсгөсөн)' гэдэг нь би хүүхдийг өмсүүлсэн (захируулах) хэлбэр юм.
Хэлбэр давхцдаг тул хэцүү. '보이다' нь '보인다 (харагдана, идэвхгүй)' болон '보여 준다 (үзүүлж өгнө, захируулах)' хоёуланд нь хэрэглэгддэг. Хэлбэрээр цээжлэхээс илүү өгүүлбэрт хэн үйлдлийн эзэн болохоор шүүж дүгнэ.
TOPIK-д унших зохиолд идэвхгүй хэлбэр их гардаг. '~로 알려져 있다 (... гэж мэдэгддэг) / ~라고 불린다 (... гэж нэрлэгддэг) / ~에 의해 ~되었다 (... -аар ... болсон)' нь тайлбар зохиолын үндсэн өгүүлбэрийн загвар тул сурсан бол уншиж ойлгох нь хурдасна.
Өгүүлбэрийн төрөл бүрт хэлбэр өөр өөр байдгаас болдог. Хүснэгтээр цэгцлээд бүхэлд нь цээжлэх нь хурдан.
Бодит харилцан яриманд товчилсон хэлбэр илүү их сонсогддог — '간다고 해요' нь '간대요' болж, '가냐고 해요' нь '가냬요' болж товчлогдоно. Сонсголд энэ товчилсон хэлбэр байнга гардаг.
| Өгүүлбэрийн төрөл | Хэлбэр | Жишээ |
|---|---|---|
| Мэдэгдэх өгүүлбэр (үйл үг) | -ㄴ/는다고 하다 | 간다고 했어요 (явна гэсэн) |
| Мэдэгдэх өгүүлбэр (тэмдэг нэр) | -다고 하다 | 춥다고 했어요 (хүйтэн гэсэн) |
| Асуух өгүүлбэр | -냐고 하다 | 가냐고 물었어요 (явах уу гэж асуусан) |
| Тушаах өгүүлбэр | -(으)라고 하다 | 가라고 했어요 (яв гэсэн) |
| Санал болгох өгүүлбэр | -자고 하다 | 가자고 했어요 (явъя гэсэн) |